Wat is salicylzuur en hoe werkt het in je huid?

Wat is salicylzuur?

Salicylzuur is een klein molecuul uit de groep van de hydroxyzuren. Het valt onder de beta-hydroxyzuren, en is daarvan veruit de bekendste in huidverzorging.¹ Daarom zie je het vaak simpelweg BHA genoemd.

Let op met die afkorting. BHA kan op een etiket ook staan voor butylhydroxyanisol, een heel andere stof die als antioxidant wordt gebruikt. Wil je zeker weten wat er in een product zit, kijk dan naar de ingrediëntenlijst. Daar staat salicylzuur als Salicylic Acid.¹

Op etiqet heeft salicylzuur een eigen pagina. Op de ingrediëntpagina over salicylzuur vind je de feiten op een rij. Dit artikel gaat dieper in op wat het is en hoe het werkt.

Is salicylzuur natuurlijk? En hoe zit het met wilgenbast?

De naam verwijst naar Salix, de Latijnse naam voor wilg. Salicylzuur en verwante stoffen komen van nature voor in verschillende planten.²

Toch komt het salicylzuur in een crème of reiniger meestal niet rechtstreeks uit een boom. Het wordt industrieel gemaakt uit eenvoudige grondstoffen.² Dat maakt voor de werking niets uit. Het molecuul is hetzelfde, of het nu uit een plant komt of uit een fabriek.

Wilgenbastextract is wel iets anders. Zo’n extract is een mengsel van plantenstoffen, en bevat niet per se een vaste hoeveelheid salicylzuur. Hoeveel zo’n extract in de huid doet, is minder goed vastgelegd dan bij zuiver salicylzuur. De bronnen die we hier gebruiken gaan daar niet diep op in, dus we laten het bij die kanttekening.

Hoe werkt salicylzuur in de huid?

De buitenste laag van je huid bestaat uit dode huidcellen die aan elkaar vastzitten. Normaal laten ze vanzelf los. Soms gaat dat trager, en dan kan de huid ruw of dof aanvoelen, of raken poriën verstopt.

Salicylzuur maakt de verbindingen tussen die dode cellen losser. Daardoor laten ze makkelijker los.³ Dat heet een keratolytische werking. Keratolytisch betekent letterlijk: hoornstof oplossend.

Bij lage concentraties, zoals in cosmetica, merk je dat vooral als een gladder huidoppervlak. Bij hogere concentraties wordt het effect sterker. Daarom wordt salicylzuur in de geneeskunde ook gebruikt bij dikke, verhoornde huid, zoals bij wratten en eelt.³ Dat zijn geneesmiddelen, geen gewone verzorgingsproducten.

Waarom werkt het ook in poriën?

Veel zuren die je in huidverzorging tegenkomt, lossen vooral op in water. Salicylzuur lost beter op in vet.¹ Talg, het vet dat je huid zelf maakt, zit juist in de poriën. Omdat salicylzuur zich in dat vet thuisvoelt, kan het daar beter bij komen.

Dat is de reden dat salicylzuur vaak wordt genoemd bij een vette huid, mee-eters en onzuiverheden. Het maakt de opbouw van dode cellen en talg in de porie losser, zodat die minder snel verstopt raakt.

Er bestaat ook een variant die nog vetminnender is gemaakt, een zogenoemd lipofiel derivaat van salicylzuur. Onderzoekers hebben bekeken hoe die stof zich gedraagt in een normale huid.⁴ Die variant is een aparte stof met een eigen naam op het etiket. De resultaten gelden dus niet automatisch voor gewoon salicylzuur.

Waarvoor wordt salicylzuur gebruikt in cosmetica?

Salicylzuur heeft in producten niet altijd dezelfde taak. Welke taak het heeft, hangt vooral af van de hoeveelheid. De belangrijkste functies zijn:¹

• Exfoliëren. Het losmaken van dode huidcellen, in reinigers, tonics, serums en crèmes.
• Conserveren. In kleine hoeveelheden helpt het een product langer goed te houden.
• Roos tegengaan. In shampoos helpt het schilfers op de hoofdhuid los te maken.

Staat salicylzuur helemaal achteraan op de ingrediëntenlijst, dan zit er waarschijnlijk weinig in. Dan kan het er ook voor de houdbaarheid in zitten, en niet om te exfoliëren. Zeker weten doe je dat alleen als de fabrikant het percentage noemt.

Hoeveel salicylzuur mag er in een product?

In de EU is salicylzuur gereguleerd. Het wetenschappelijk comité voor consumentenveiligheid, de SCCS, heeft de stof beoordeeld. Op basis daarvan gelden deze grenzen:⁵⁶

• Maximaal 3 procent in uitspoelbare haarproducten, zoals shampoo.
• Maximaal 2 procent in de meeste andere producten.
• Maximaal 0,5 procent in onder meer bodylotion, oogschaduw, mascara, eyeliner, lippenstift en roller-deodorant.
• Maximaal 0,5 procent als het wordt gebruikt als conserveermiddel.

Daarnaast mag salicylzuur niet in producten voor kinderen onder de drie jaar, met uitzondering van shampoo.⁶ De SCCS heeft de blootstelling bij jonge kinderen later nog apart onderzocht.⁸

Over het gebruik specifiek als middel tegen acne deed de SCCS in de eerdere opinie geen volledige uitspraak. Die vraag bleef volgens de vakpers open.⁷ In cosmetica gaat het daarom om verzorging, niet om behandeling.

Is salicylzuur veilig?

Binnen de genoemde grenzen beschouwt de SCCS salicylzuur als veilig in cosmetica.⁵ Ook het Amerikaanse panel dat cosmetica-ingrediënten beoordeelt, kwam tot die conclusie. Wel met twee voorwaarden: het product moet zo gemaakt zijn dat het de huid niet irriteert, en als het de huid gevoeliger kan maken voor zon, hoort er een advies bij om dagelijks zonbescherming te gebruiken.²

In de praktijk betekent dat:

• Een droge, trekkerige of prikkende huid kan een teken zijn dat het te veel is.
• Begin rustig, bijvoorbeeld een paar keer per week, en kijk hoe je huid reageert.
• Gebruik overdag zonbescherming, zeker als je salicylzuur vaak gebruikt.
• Smeer hoge concentraties niet op grote stukken huid. Bij flink gebruik over een groot oppervlak kan een deel in het lichaam worden opgenomen.³

Combineer je salicylzuur met andere actieve stoffen, zoals retinol, dan kan de huid sneller geïrriteerd raken. Rustige stoffen zoals niacinamide of ceramiden worden vaak naast een exfoliant gebruikt om de huid te ondersteunen.

Ben je zwanger, geef je borstvoeding, heb je een huidaandoening of twijfel je? Vraag dan advies aan je huisarts, apotheek of dermatoloog voordat je salicylzuur gaat gebruiken.

Hoe herken je salicylzuur op het etiket?

Zoek naar Salicylic Acid in de ingrediëntenlijst.¹ Hoe hoger het in de lijst staat, hoe meer erin zit. Veel fabrikanten noemen het percentage op de voorkant. In cosmetica voor gezicht en lichaam ligt dat binnen de EU hooguit op 2 procent.⁶

Zie je op de verpakking alleen BHA staan, controleer dan de ingrediëntenlijst. Zoals gezegd kan die afkorting ook voor een andere stof staan.

Twijfel je tussen salicylzuur en een ander ingrediënt voor een onrustige huid? Stoffen als azelaïnezuur werken op een andere manier. Welke keuze past, hangt af van je huid en van wat je wilt bereiken.

Veelgestelde vragen