Siliconen in shampoo en conditioner: wat doen ze precies?

Wat zijn siliconen eigenlijk?

Siliconen zijn door de mens gemaakte stoffen. Hun basis is een lange keten van silicium en zuurstof, met kleine zijgroepen eraan.¹ Die zijgroepen bepalen hoe een siliconen zich gedraagt. Dun of stroperig, licht of zwaar, makkelijk of moeilijk weg te wassen.

In haarproducten kom je er een handvol tegen. Dimethicone is het meest gebruikt. Amodimethicone zie je vaak in conditioners en maskers. Daarnaast bestaan er varianten die chemisch zijn aangepast, zodat ze zich anders gedragen in water.¹²

Wat doen siliconen in shampoo en conditioner?

Kort gezegd: ze maken het oppervlak van je haar gladder. Siliconen vormen een dun, flexibel laagje rond elke haar.² Dat heeft een paar merkbare gevolgen.

• Haren glijden makkelijker langs elkaar, dus minder klitten en makkelijker kammen.²
• Licht weerkaatst beter op een glad oppervlak, waardoor haar glanzender oogt.⁷
• Het laagje helpt pluis te beperken.⁷⁶
• Minder wrijving bij borstelen en föhnen betekent minder mechanische slijtage.²

In een conditioner is dat logisch. Je laat het even zitten en spoelt het uit. In een shampoo ligt het lastiger, want shampoo is juist bedoeld om vet en vuil weg te halen. Fabrikanten hebben daarom formules ontwikkeld waarin een deel van de siliconen tijdens het uitspoelen op het haar achterblijft. Octrooien voor zulke zogeheten conditionerende shampoos beschrijven precies dat mechanisme.⁸³

Wat is het verschil tussen dimethicone en amodimethicone?

Dimethicone is neutraal. Het heeft geen lading en legt zich vrij gelijkmatig over het haar.²

Amodimethicone heeft extra aminogroepen in de keten. In een licht zuur product worden die positief geladen.⁴ Beschadigd haar is juist negatief geladen, bijvoorbeeld na ontkleuren of veel hitte. Plus en min trekken elkaar aan, dus amodimethicone hecht zich vooral op die beschadigde plekken.⁴³

Leveranciers beschrijven amodimethicone daarom vaak als gerichter en minder geneigd om zich laag op laag op te stapelen.⁴ Dat is een beschrijving van een grondstofleverancier. Hoe groot dat verschil in de praktijk is, hangt af van de rest van de formule.

Zijn siliconen wateroplosbaar?

Dat verschilt per soort, en hier gaat het vaak mis in de uitleg.

• Dimethicone lost niet op in water. Alleen water haalt het dus niet weg. Wasactieve stoffen in shampoo kunnen het wel losmaken en wegspoelen.⁶⁷
• Amodimethicone wordt vaak verkocht als emulsie die in water te verdelen is.⁵ Verdelen is niet hetzelfde als oplossen. De siliconen zelf zit in kleine druppeltjes die met hulpstoffen in het water zweven.
• Aangepaste siliconen met een toevoeging als PEG of PPG in de naam zijn zo gemaakt dat ze zich beter met water mengen.² Ze voelen meestal lichter en spoelen makkelijker uit.

Een label als “wateroplosbaar” zegt dus iets over de grondstof, niet automatisch iets over hoe het product op jouw haar uitpakt.

Kloppen de verhalen dat siliconen slecht zijn?

Siliconen hebben een slechte naam gekregen. Een deel daarvan is terecht, een deel niet. Het helpt om de beweringen los van elkaar te bekijken.

“Je haar kan niet ademen”

Het zichtbare deel van je haar is geen levend weefsel. Het neemt geen zuurstof op, dus er is niets dat kan stikken.⁷ Deze bewering heeft weinig grond.

“Siliconen hopen op”

Dit kan wel. Vooral zwaardere, niet-oplosbare siliconen kunnen zich bij regelmatig gebruik opstapelen als de shampoo ze niet goed wegwast.⁶⁷ Bij fijn haar merk je dat eerder. Het haar voelt dan zwaar, slap of dof. Een dieptereinigende shampoo af en toe kan dat laagje weghalen.⁶

“Siliconen verhullen alleen”

Dat klopt in zekere zin. Siliconen herstellen geen gebroken haar en maken het niet sterker van binnenuit. Ze verbeteren het oppervlak zolang het laagje er zit.⁷ Dat is geen bedrog, het is wat een conditioner doet. Wie meer wil weten over stoffen die iets anders claimen, kan lezen wat keratine in shampoo wel en niet doet.

En de veiligheid?

Het Cosmetic Ingredient Review-panel, een Amerikaanse groep die cosmetische stoffen beoordeelt, concludeerde dat dimethicone en verwante siliconen veilig zijn in cosmetica zoals ze gebruikt worden.¹ Over milieuaspecten van sommige siliconen bestaat een aparte discussie. Die laten we hier buiten beschouwing, omdat de bronnen bij dit artikel daar niet over gaan.

Hoe herken je siliconen op het etiket?

Kijk naar de uitgang van de naam. Siliconen eindigen meestal op een van deze:

• -cone, zoals dimethicone en amodimethicone
• -conol, zoals dimethiconol
• -siloxane, zoals cyclopentasiloxane

Staat er PEG of PPG bij, dan gaat het om een aangepaste variant die zich beter met water mengt.¹² Hoe hoger een stof in de ingrediëntenlijst staat, hoe meer ervan erin zit.

Hoeveel siliconen heb je nodig?

Daar is geen vast getal voor. De bronnen bij dit artikel noemen geen concentratie die je nodig hebt voor een bepaald effect. In de praktijk maakt de combinatie met andere stoffen in de formule veel uit, net als je haartype.

Voor wie werken siliconen goed, en voor wie minder?

Siliconen doen vooral iets voor haar dat droog, krullend, dik of beschadigd is. Daar maakt minder wrijving en minder pluis een zichtbaar verschil.⁶⁷ Bij ontkleurd of veel verhit haar past amodimethicone goed bij hoe het werkt.⁴

Heb je fijn of snel vettig haar, dan kan een lichte of in water mengbare variant prettiger zijn. Of je gebruikt siliconen alleen in de conditioner en op de punten.⁶

Liever zonder siliconen? Dan zijn er andere verzorgende stoffen, zoals panthenol, dat vocht vasthoudt in het haar. Lees ook wat panthenol doet voor je haar en huid. Die werken anders en geven niet hetzelfde gladde gevoel.

Gaat het niet om je haar maar om je hoofdhuid, zoals jeuk, schilfers of irritatie? Dan is een gesprek met je huisarts of dermatoloog verstandiger dan wisselen van shampoo.

Veelgestelde vragen