In het kort
- Panthenol wordt ook provitamine B5 genoemd.
- In de huid wordt panthenol omgezet in pantotheenzuur, dat is vitamine B5.
- Dexpanthenol en D-panthenol zijn namen voor dezelfde vorm van panthenol.
- Volgens de Europese ingrediëntendatabase CosIng werkt panthenol in cosmetica onder meer als verzorger voor haar en huid en als antistatisch middel.
- Panthenol lost goed op in water en trekt vocht aan.
- Een onderzoek bij mensen liet zien dat een crème met dexpanthenol de huid vochtiger maakte en minder water liet verdampen.
- In shampoo en conditioner maakt panthenol haar soepeler en minder statisch.
- Een panel van veiligheidsexperts vond panthenol en verwante stoffen veilig in cosmetica, in de hoeveelheden die gebruikt worden.
- Er zijn losse meldingen van contactallergie, maar dat is zeldzaam.
- Er is geen goed bewijs dat panthenol haaruitval stopt of haar laat groeien.
Wat is panthenol?
Panthenol is een heldere, stroperige vloeistof die goed oplost in water.6 Je vindt het in shampoo, conditioner, haarmaskers, bodylotion, crèmes en lippenbalsem. Op het etiket staat het meestal gewoon als panthenol.
De Europese database voor cosmetische ingrediënten, CosIng, noemt als functies onder meer haarverzorging, huidverzorging en antistatisch.1 Antistatisch betekent dat het voorkomt dat haar gaat pluizen of omhoog springt door statische elektriciteit.
Waarom heet het provitamine B5?
Provitamine betekent: een voorloper van een vitamine. Het lichaam zet panthenol om in pantotheenzuur, en pantotheenzuur is vitamine B5.2
Panthenol bestaat in twee vormen. De D-vorm heet ook dexpanthenol. Daarnaast is er DL-panthenol, een mengsel van twee spiegelbeeldvormen. De veiligheidsbeoordeling behandelt panthenol, pantotheenzuur en een reeks verwante stoffen samen.2 Veel onderzoek naar de huid is gedaan met dexpanthenol.4
Wat doet panthenol voor je huid?
Panthenol trekt water aan en houdt het vast.6 Stoffen die dat doen heten vochtinbrengers. Ze werken op een vergelijkbare manier als hyaluronzuur en ureum: ze binden water in de bovenste laag van de huid.
Die bovenste laag heet de hoornlaag. Samen met de vetten ertussen vormt die de huidbarrière. Die barrière houdt vocht binnen en prikkels buiten.
In een onderzoek bij mensen werd een crème met dexpanthenol een aantal weken op de huid gebruikt. De hoornlaag werd vochtiger en er verdampte minder water door de huid heen.4 Minder waterverlies is een teken dat de barrière beter zijn werk doet.
In twee andere onderzoeken werd een vloeibare wasgel met dexpanthenol getest bij mensen met een droge, snel geïrriteerde huid. De wasgel werd goed verdragen en de huid bleef na het wassen vochtig.5 Dat is relevant, omdat wassen de huid vaak juist uitdroogt.
Let wel: dit zijn onderzoeken naar specifieke formules. Het effect hangt ook af van wat er verder in het product zit. Bij huidklachten die niet overgaan, is de huisarts of een dermatoloog de juiste plek.
Wat doet panthenol in shampoo en conditioner?
In haarproducten staat panthenol vooral als haarverzorger en antistatisch middel te boek.1 In de praktijk betekent dat:
- Het haar voelt soepeler aan en is makkelijker te kammen.
- Het haar pluist minder door statische elektriciteit.
- Het bindt vocht, waardoor droog haar minder stug aanvoelt.6
Op flessen staat soms dat panthenol haar sterker maakt of herstelt. Daar is voorzichtigheid op zijn plek. Haar dat uit de hoofdhuid is gegroeid, leeft niet meer. Het kan dus niet echt genezen. Wat een verzorgende stof wel kan, is het haar gladder en soepeler laten aanvoelen zolang het erop zit.
Wat zegt onderzoek echt?
Het bewijs is niet overal even sterk. Een eerlijk overzicht:
- Vocht in de huid: hiervoor is onderzoek bij mensen, met metingen van vochtigheid en waterverlies.45
- Veiligheid: daar is veel over bekend. Er zijn meerdere beoordelingen verschenen, de eerste al in de jaren tachtig.32
- Haar soepeler en minder statisch: dat is de functie waarvoor panthenol officieel in haarproducten staat vermeld.1
- Haargroei of minder haaruitval: in de bronnen die hier gebruikt zijn, staat geen onderzoek dat dit laat zien. Dat is dus geen onderbouwde claim.
Veel van het huidonderzoek is gedaan met complete producten. Dan is niet altijd uit elkaar te halen wat panthenol doet en wat de rest van de formule doet.
Hoe herken je panthenol op het etiket?
Zoek naar een van deze namen:
- Panthenol
- Dexpanthenol of D-panthenol
- DL-panthenol
- Pantotheenzuur (pantothenic acid) of een zout daarvan, zoals calcium pantothenate
Die laatste groep zijn verwante stoffen die in dezelfde veiligheidsbeoordeling zijn meegenomen.2 Hoeveel procent er precies in een product zit, staat meestal niet op het etiket.
Is panthenol veilig?
Een panel van veiligheidsexperts heeft panthenol, pantotheenzuur en negen verwante stoffen beoordeeld. De conclusie: ze zijn veilig in cosmetica in de manier waarop en de hoeveelheden waarin ze nu gebruikt worden.2
Contactallergie voor panthenol komt voor, maar wordt als zeldzaam beschreven.2 Krijg je jeuk, roodheid of bultjes op de plek waar je een product gebruikt, stop dan en vraag bij twijfel je huisarts of apotheek om advies. Dat geldt ook als je zwanger bent en wilt weten of een product geschikt is.
- Wat het doet
- Panthenol houdt vocht vast in huid en haar. Onderzoek laat zien dat het de hoornlaag vochtiger maakt en waterverlies vermindert. In haar zorgt het voor soepelheid en minder statisch haar.
- Waar op te letten
- Claims over haargroei, minder haaruitval of haar dat van binnenuit herstelt, zijn niet onderbouwd. Allergie is zeldzaam, maar kan voorkomen.
- Prijs versus waarde
- Panthenol zit in veel gewone shampoos, conditioners en crèmes. Een hoge prijs zegt niets extra over wat deze stof doet.
Met welke stoffen zie je panthenol vaak samen?
Panthenol wordt vaak gecombineerd met andere stoffen die de huid ondersteunen. Denk aan ceramiden, die de vetten in de huidbarrière aanvullen, en aan niacinamide. Wat niacinamide zelf doet, lees je in de uitleg over niacinamide en het bewijs erachter.
Panthenol is een milde stof. Daarom zie je het ook terug in producten met werkzamere stoffen, zoals retinol of salicylzuur. Het is dan bedoeld als verzorgende basis. Of dat in een bepaalde formule merkbaar verschil maakt, is uit de gebruikte bronnen niet te zeggen.
Veelgestelde vragen
In de bronnen die voor dit artikel zijn gebruikt, staat geen onderzoek dat laat zien dat panthenol haaruitval stopt of haargroei bevordert. Maak je je zorgen over haaruitval, dan is de huisarts de eerste stap.
Panthenol is een wateroplosbare stof die vocht vasthoudt, geen zware olie of vet. Of een product poriën verstopt, hangt vooral af van de rest van de formule.
Panthenol wordt vaak juist in dezelfde producten verwerkt als verzorgende basis. Er zijn in de gebruikte bronnen geen bekende problemen met deze combinatie beschreven.
Panthenol staat officieel als haarverzorger en antistatisch middel vermeld, ook in producten die je uitspoelt. Hoeveel er na het spoelen achterblijft, verschilt per formule en is uit de gebruikte bronnen niet precies op te maken.
Bronnen
- Ingredient: PANTHENOL – European Commission
- Safety Assessment of Panthenol, Pantothenic Acid, and Derivatives as Used in Cosmetics – PubMed
- 6: Final Report on the Safety Assessment of Panthenol and Pantothenic Acid | Semantic Scholar
- Effect of topically applied dexpanthenol on epidermal barrier function and stratum corneum hydration. Results of a human in vivo study – PubMed
- A new dexpanthenol-containing liquid cleanser for atopic-prone skin: Results from two prospective clinical studies evaluating cutaneous tolerability, moisturization potential, and effects on barrier function – PubMed
- Panthenol Properties and Uses, CRITICAL CATALYST
